Historia
Ogólnopolskiego Przeglądu Dziecięcej i Młodzieżowej Twórczości Literackiej
LIPA

         W tym roku w Bielsku-Białej odbędzie się XXI Ogólnopolski i XXXV Wojewódzki Przegląd Dziecięcej i Młodzieżowej Twórczości Literackiej „Lipa 2017”, któremu  patronuje Prezydent Miasta Bielska-Białej. 
Pomysł zorganizowania przeglądu literackiego pod nazwą „Lipa” zrodził się 35 lat temu. Jego autorami byli Jan Picheta – wówczas instruktor szkółki literackiej działającej w klubie osiedlowym “Złote Łany” oraz ja (Irena Edelman) – wówczas kierownik tego klubu, a obecnie dyrektor Spółdzielczego Centrum Kultury “Best”, głównego Organizatora „Lipy”. 
Początki nie zapowiadały takiego zainteresowania, jakim cieszy się „Lipa” od lat. Przegląd zaczynaliśmy z ponad 100 uczestnikami i kilkunastostronicowym katalogiem z tekstami 45 laureatów. W pierwszych przeglądach brali udział uczniowie ze szkół podstawowych województwa bielskiego. Po kilku latach dołączyli do nich uczniowie szkół średnich z tegoż województwa. Przez parę lat organizowaliśmy także zamknięty konkurs dla „weteranów” przeglądu – laureatów „Lipy” – absolwentów szkół średnich, aby podtrzymać ich twórczą aktywność. W 1997 roku po raz pierwszy „Lipa” miała charakter ogólnopolski; zawdzięczamy to pani Profesor Joannie Papuzińskiej, która rekomendowała nas w Ministerstwie Kultury i Sztuki, dzięki temu przez 13 lat byliśmy wspierani finansowo przez to Ministerstwo. „Duchowym Ojcem Lipy” był prof. Jarosław Rudniański z Polskiej Akademii Nauk, który patronował przeglądowi od pierwszej edycji.
Od początku celem przeglądu było przygotowanie dzieci i młodzieży do aktywnego uczestnictwa w kulturze, wykazanie zasady równych szans dla uczestników z małych miejscowości 
i ośrodków wojewódzkich, tworzenie warunków do rozwijania aktywności twórczej, doskonalenie umiejętności pisania różnych form literackich w czasie warsztatów twórczych prowadzonych przez jurorów, promocja laureatów poprzez druk nagrodzonych utworów w katalogu i cykliczną prezentację tekstów w lokalnych mediach oraz zainteresowanie dorosłych ekspresją literacką dzieci i młodzieży.
Z roku na rok nadsyłano coraz więcej prac. „Lipa” przyjęła się w środowisku; dzieci 
i młodzież zaakceptowały formę przeglądu i udowodniły swoim uczestnictwem, że jest im potrzebna. Już w latach 80. ilość uczestników przybrała nieprzewidziane przez nas rozmiary. Średnio od 400 do 600 osób nadsyłało od 1200 do 2000 utworów lirycznych, prozatorskich i dramatycznych 
a były lata, że nawet 800 os. brało udział w naszym Przeglądzie. W roku ubiegłym zgłosiło się do nas 613 młodych literatów, którzy przesłali 1461 utworów.
Wśród nadsyłanych tekstów wyszukiwaliśmy prace, które warte były pokazania, nagradzaliśmy za świeżość spojrzenia, za wrażliwość, za oryginalną poetykę, dobry warsztat literacki itd. Próbowaliśmy w każdym, w miarę dobrym utworze zauważyć jego najlepszą stronę. Okazją do dalszych poszukiwań były – prowadzone od początku przez wybitnych krytyków – warsztaty literackie, które zawsze odbywają się podczas jesiennego finału „Lipy”. W zeszłym roku laureaci wzięli udział w panelu dyskusyjnym prowadzonym przez Artura Pałygę – cenionego dramaturga i dawnego lipowicza.
Jurorami przeglądu byli m.in. Ernest Bryll, ks. prof. Józef Tischner, Anna Janko, Tadeusz Śliwiak, Michał Zabłocki. Od lat jury pracuje w stałym składzie: przewodniczący Tomasz Jastrun, Juliusz Wątroba, Jan Picheta oraz ja niżej podpisana, a spotkania z nimi były dla laureatów okazją nie tylko do wysłuchania rad, ale również do podzielenia się swoimi spostrzeżeniami i refleksjami. Każdemu podsumowaniu towarzyszył koncert poezji w wykonaniu gwiazd, m.in.: Grzegorza Turnaua, Andrzeja Sikorowskiego, Starego Dobrego Małżeństwa, Jacka Wójcickiego, Beaty Rybotyckiej, Michała Bajora, Jacka Kaczmarskiego, zespołu Raz Dwa Trzy, Janusza Radka. i w ostatnich latach Czesława Mozila.
Od dwudziestu jeden lat w podsumowaniu przeglądu uczestniczy 100 laureatów wyłonionych przez jury oraz zaproszeni goście, poloniści, opiekunowie, przedstawiciele mediów – ogółem około 200 osób. 
Współpraca z panią profesor Joanną Papuzińską w pierwszych latach i obecnie 
z Tomaszem Jastrunem (od kilkunastu lat przewodniczącym jury) oraz wyżej wymienionymi jurorami była i jest gwarancją wysokiego poziomu naszego przeglądu. 
Z założenia nie chcemy z literatury robić wyścigów czy zawodów sportowych, dlatego nie przyznajemy nagród głównych i wyróżnień, lecz sto nagród równorzędnych. Każda ze 100 nagrodzonych osób otrzymuje „lipowy” katalog z własnym utworem, a ponadto nagrody książkowe z indywidualnymi dedykacjami, autorstwa jurorów. Wręczaniu nagród towarzyszy od pierwszej „Lipy” ekscytująca muzyka grającego na fortepianie kompozytora Janusza Kohuta. Wszystko to tworzy atmosferę literackiego święta. Jest to możliwe dzięki patronatowi Prezydenta Miasta Bielska-Białej, dofinansowaniu przez Urząd Miasta oraz Spółdzielnię Mieszkaniową „Złote Łany” – niezmiennemu organizatorowi, a także  Aqua S.A. i Therma S.A. –  naszym stałym sponsorom.
Przez dwadzieścia lat prace nadsyłane były z całej Polski, zarówno z dużych aglomeracji, tj. Warszawy, Krakowa, Trójmiasta, Białegostoku, Koszalina, Lublina, Łodzi, Gorzowa Wielkopolskiego, Katowic, Radomia, Szczecina, Tych, Wrocławia, Zakopanego itp., jak i małych miejscowości – m.in. Hanuska, Kleszczowa, Kluczy, Kowarów, Marzenina, Międzyrzecza, Namyślina, Radomska, Radzionkowa, Rybnika, Skwierzyny, Suchedniowa, Supraśla, Łosic, Twardogóry, Unisławia Pomorskiego, Wejherowa, Więcborka, Witnicy, Wrzeszczyny czy Wschowy. 
          Doczekaliśmy się kilku prac studenckich na temat naszej imprezy, otrzymaliśmy nagrody         
i wyróżnienia z Ministerstwa Kultury, ale najważniejsze jest to, że coraz więcej laureatów „Lipy” wydaje już własne tomiki. Laureatkami pierwszej „Lipy” były m. in. znana aktorka Starego Teatru, Ewa Kaim oraz autorka tekstów do musicali, Aleksandra Chrystowska. W naszym przeglądzie wielokrotnie nagradzani byli: aktorka Teatru Polskiego w Bielsku-Białej Edyta Duda, krakowski artysta plastyk Wojciech Książek, historyk sztuki i autor wystaw w Nowym Jorku Maurycy Kulak, autorka kilku tomów wierszy Antonina Lisiecka, autor książki prozatorskiej, filolog Gracjan Pająk, 
dr filologii słowiańskiej Patrycjusz Pająk, dramaturg,  prozaiK i reporter, autor głośnej książki „Kołchoz im. Adama Mickiewicza” i sztuk teatralnych, laureat głównej Gdyńskiej Nagrody Dramaturgicznej 2013 Artur Pałyga, kierowniczka zespołu tańca nowoczesnego w Uniwersytecie Harvarda Anna Piotrowska, artysta plastyk i fotografik, laureat wielu nagród międzynarodowych Sławomir Rumiak, autorka książek poetyckich i powieści, laureatka nagrody Stanisława Lema Jolanta Stefko, parokrotny reprezentant młodzieży polskiej podczas sesji Rady Europy, prozaik Jerzy Ziemacki, bielska poetka Katarzyna Argasińska, Mikołaj Kozłowski, dziennikarz „Gazety Wyborczej” i wielu innych.
  
Oto, co o „Lipie” sądzą znany poeta Tomasz Jastrun i ceniony dramaturg Artur Pałyga:

	Lipa to niezwykła, ważna impreza, z trzydziesto-paroletnią tradycją. Ma zasięg ogólnopolski, ale na szczęście nie stosuje miar sportowych – jest aż sto równorzędnych nagród. I tak powinno być tam, gdzie mamy do czynienia z dziećmi, mało odpornymi na porażkę, i ze sztuką – z natury niewymierną. Dzisiaj, gdy znikają literackie pisma, gdy poezja i proza mają coraz mniej miejsca w życiu, a literackie talenty nie mają gdzie się rozwijać, “Lipa” ma ogromne znaczenie, gdy chodzi         o podtrzymanie literackich tradycji w Polsce. “Lipa” inspiruje i zachęca młodych ludzi do zajmowania się sztuką. Nie przypadkiem w konkursie przeważają dzieci z małych miasteczek, a nawet ze wsi. Pan Bóg bowiem sieje talentami po całej Polsce i nie wybiera miejsc, a tym właśnie dzieciom 
z małych ośrodków zwykle najtrudniej ocalić własną wrażliwość i swój talent. Spotkanie w Bielsku-Białej daje im nadzieję i siłę. Forma podsumowania przeglądu w Klubie “Best”, uroczyste wręczanie nagród, spotkania, warsztaty literackie, występy artystyczne, w końcu zbiór nagrodzonych utworów – książka, która jest dzieckiem “Lipy”, to wszystko staje się dla młodych ludzi wielką artystyczną przygodą  i często określa na zawsze ich stosunek do świata.

										Tomasz Jastrun 
przewodniczący jury

Wyrosłem pod tą „Lipą”. Wydaje mi się, że każdy, kto pisze, musi mieć taki czas, kiedy się mobilizuje, taki czas ikonopisania. Każda konfrontacja z innymi piszącymi daje do tego okazję. Każda taka informacja jest pożyteczna, pouczająca i powoduje ruch myśli, wyrywa 
z ciszy szuflady, choć oczywiście naraża na niebezpieczeństwo odrzucenia. To było bardzo, bardzo ważne, zobaczyć, że mój tekst został wybrany do publikacji i wydrukowany. Nie zgadzam się 
z opiniami, że jeśli ktoś ma pisać, to będzie pisał bez względu na wszystko. „Lipa” daje poczucie sensu temu całemu pisaniu, wskazuje, co dobre, co złe. Nadaje wartość. Daje dobry początek. Jest przygotowaniem do czegoś, co się ma szanse narodzić. 

Artur Pałyga